<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ur">
	<id>https://ur.wikipasokh.com/history/%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA?feed=atom</id>
	<title>عہدِ نبوی (ص) میں قرآن کی حفاظت - تاریخچہ ترمیم</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ur.wikipasokh.com/history/%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA?feed=atom"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikipasokh.com/history/%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA"/>
	<updated>2026-05-26T19:59:41Z</updated>
	<subtitle>ویکی پر اِس صفحہ کا تاریخچۂ نظرثانی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.3</generator>
	<entry>
		<id>https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=611&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ejazhmusavi: /* حوالہ جات */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=611&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-04-15T16:30:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;حوالہ جات&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 20:00، 15 اپريل 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l36&quot;&gt;سطر 36:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 36:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حوالہ جات ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حوالہ جات ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{پانویس|۲}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{پانویس|۲}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{تدوین قرآن}}&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{شاخه&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{شاخه&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه اصلی =قرآن کے علم اور معرفت&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه اصلی =قرآن کے علم اور معرفت&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ejazhmusavi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=610&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 16:29، 15 اپريل 2025ء Ejazhmusavi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=610&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-04-15T16:29:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 19:59، 15 اپريل 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l38&quot;&gt;سطر 38:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 38:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{تدوین قرآن}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{تدوین قرآن}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{شاخه&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{شاخه&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه اصلی = &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;علوم و معارف &lt;/del&gt;قرآن&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه اصلی =قرآن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;کے علم اور معرفت&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه فرعی۱ = &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تدوین &lt;/del&gt;قرآن&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه فرعی۱ =قرآن &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;کی تالیف&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه فرعی۲ =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه فرعی۲ =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه فرعی۳ =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| شاخه فرعی۳ =&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;}}&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{تکمیل مقاله&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | شناسه = شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | تیترها = شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | ویرایش = شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | لینک‌دهی = شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | ناوبری = شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | نمایه =شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | تغییر مسیر = شد&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | ارجاعات =&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | بازبینی نویسنده = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | بازبینی =&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | تکمیل =&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | اولویت = ب&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; | کیفیت = ب&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{پایان متن}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{پایان متن}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ejazhmusavi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=527&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ejazhmusavi: /* حوالہ جات */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=527&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-02-15T15:42:22Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;حوالہ جات&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 19:12، 15 فروری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l61&quot;&gt;سطر 61:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 61:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:نگهداری از قرآن در عصر پیامبر(ص)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:نگهداری از قرآن در عصر پیامبر(ص)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[en:Preservation of the Quran During the Prophet&amp;#039;s Era]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[en:Preservation of the Quran During the Prophet&amp;#039;s Era]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[ru:Сохранение Корана во времена Пророка (С)]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ejazhmusavi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=524&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ejazhmusavi: /* حوالہ جات */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=524&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-02-14T22:10:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;حوالہ جات&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 01:40، 15 فروری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l60&quot;&gt;سطر 60:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 60:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{پایان متن}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{پایان متن}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:نگهداری از قرآن در عصر پیامبر(ص)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[fa:نگهداری از قرآن در عصر پیامبر(ص)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[en:Preservation of the Quran During the Prophet&#039;s Era]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Ejazhmusavi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=500&amp;oldid=prev</id>
		<title>Ejazhmusavi: «{{شروع متن}} {{سوال}} نبی اکرم (ص) نے اپنی زندگی ہی میں قرآن کریم کی کتابت کا کام کیوں مکمل نہیں کرلیا تاکہ اس میں کوئی اختلاف رائے نہ باقی رہتا؟ {{پایان سوال}} {{پاسخ}} پیغمبر گرامی اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے قرآن کریم کو محفوظ کرنے اور اس کی...» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikipasokh.com/index.php?title=%D8%B9%DB%81%D8%AF%D9%90_%D9%86%D8%A8%D9%88%DB%8C_(%D8%B5)_%D9%85%DB%8C%DA%BA_%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%DB%8C_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA&amp;diff=500&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-02-07T17:42:47Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;«{{شروع متن}} {{سوال}} نبی اکرم (ص) نے اپنی زندگی ہی میں قرآن کریم کی کتابت کا کام کیوں مکمل نہیں کرلیا تاکہ اس میں کوئی اختلاف رائے نہ باقی رہتا؟ {{پایان سوال}} {{پاسخ}} &lt;a href=&quot;/index.php?title=%D9%BE%DB%8C%D8%BA%D9%85%D8%A8%D8%B1_%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85_%D8%B5%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%81_%D8%B9%D9%84%DB%8C%DB%81_%D9%88%D8%A2%D9%84%DB%81_%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;پیغمبر گرامی اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم (صفحہ موجود نہیں)&quot;&gt;پیغمبر گرامی اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم&lt;/a&gt; نے &lt;a href=&quot;/index.php?title=%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86_%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;قرآن کریم (صفحہ موجود نہیں)&quot;&gt;قرآن کریم&lt;/a&gt; کو محفوظ کرنے اور اس کی...» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;نیا صفحہ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{شروع متن}}&lt;br /&gt;
{{سوال}}&lt;br /&gt;
نبی اکرم (ص) نے اپنی زندگی ہی میں قرآن کریم کی کتابت کا کام کیوں مکمل نہیں کرلیا تاکہ اس میں کوئی اختلاف رائے نہ باقی رہتا؟&lt;br /&gt;
{{پایان سوال}}&lt;br /&gt;
{{پاسخ}}&lt;br /&gt;
[[پیغمبر گرامی اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]] نے [[قرآن کریم]] کو محفوظ کرنے اور اس کی حفاظت کے لئے اپنی زندگی ہی میں متعدد اقدامات انجام دئے۔ اپنے بعض صحابہ کے ساتھ مل کر قرآن کی آیات کو حفظ کرنے کا کام انجام دیا۔ اسی طرح قرآن کے متن کو محفوظ کرنے کے لئے آپ نے کاتبین وحی کو آیات لکھنے کا حکم دیا، جن میں سرفہرست [[امام علی علیہ السلام]] تھے۔ اسی وجہ سے قرآن کریم رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی زندگی ہی میں لکھا گیا تھا۔ پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی وفات سے پہلے حضرت علی علیہ السلام کو حکم دیا کہ وہ قرآن کو جو مختلف کاغذوں پر لکھا ہوا تھا، ایک جگہ جمع کریں تاکہ قرآن [[تورات]] کی طرح ضائع نہ ہو جائے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== قرآن کو حفظ کرنے کا حکم ==&lt;br /&gt;
[[ابن عباس]] کہتے ہیں: &lt;br /&gt;
::«جب [[جبرائیل]] [[وحی]] کو [[پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]] پر نازل کرتے تو آپ اسے بھول نہ جائیں اس لئے اس کی تلاوت فرماتے تھے...»۔&amp;lt;ref&amp;gt;طبرسی، فضل بن الحسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۱۲۷؛ نگاه کنید به سوره قیامت، آیات۱۶–۱۸.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[قرآن کریم]] کے نزول کے آغاز میں، پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے عزیز ساتھیوں کے قوی حافظے اور تشویق و ترغیب سے مدد لیتے ہوئے قرآن کریم کو حفظ کرنے کی ترغیب دلائی۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
صرف حافظوں میں قرآن کریم کو محفوظ کرنے لینے پر اعتماد، قرآن کی حفاظت کا اطمینان فراہم نہیں کر سکتا تھا، اسی لئے پیغمبر اسلام صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے مکہ کے چند تعلیم یافتہ افراد سے درخواست کی کہ وہ قرآن کریم کو احتیاط کے ساتھ لکھیں اور اسے محفوظ کریں۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== قرآن کی کتابت ==&lt;br /&gt;
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنے صحابہ کے ایک گروہ کے ساتھ مل کر قرآن کریم کو محفوظ کرنے اور اس کی حفاظت کے لئے اس کی آیات کو حفظ کرنے کا اہتمام کیا۔ نیز، قرآنی آیات کو محفوظ کرنے کے لئے، اپنے اور دوسروں کے حافظے سے استفادہ کرنے کے علاوہ، آپ نے قرآن کے کاتبوں (کاتبان وحی) کو حکم دیا کہ وہ قرآن کریم کو لکھیں، جن میں [[امام علی علیہ السلام]] سرفہرست تھے۔&amp;lt;ref&amp;gt;نگاه کنید به معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
علی بن ابی طالب علیہ السلام [[کاتبان وحی]] میں سب سے ممتاز اور سرفہرست تھے، جبکہ [[ابوبکر]]، [[عمر بن خطاب]]، [[عثمان]]، [[زید بن ثابت]]، [[اُبی بن کعب]]، [[حنظلة بن ربیع]]، ثابت بن قیس اور دیگر حضرات [[پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]] کے زمانے میں [[قرآن کریم]] کے مشہور کاتب تھے۔ حتیٰ کہ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے زمانے میں بعض افراد جیسے [[عبداللہ بن مسعود]]، اُبی بن کعب، مقداد وغیرہ نے صحیفے لکھے تھے۔&amp;lt;ref&amp;gt;نگاه کنید به صبحی صالح، مباحث فی علوم القرآن، ص۱۰۱.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
قرآن کریم رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے زمانے میں ہی جمع اور مرتب ہو گیا تھا۔ کاتبان وحی آیات کو مسلسل لکھتے تھے۔ [[امام صادق علیہ السلام]] فرماتے ہیں: {{عربی|کان یعرف انقضاء السوره بنزول بسم الله الرحمن الرحیم.|ترجمه=سورت کے اختتام کو بسم اللہ الرحمن الرحیم کے نزول سے جو اگلی سورت کے آغاز میں نازل ہوتی تھی پہچانا جاتا تھا۔}}.&amp;lt;ref&amp;gt;مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۸۹، ص۲۳۶.&amp;lt;/ref&amp;gt; پس قرآن کریم پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے حکم سے لکھا جاتا تھا۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[آیت اللہ خوئی]] لکھتے ہیں: &lt;br /&gt;
::«پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اور آپ کے صحابہ کے حالات کا مطالعہ کرنے سے ہم اس نتیجے پر پہنچتے ہیں کہ قرآن کریم آپ کے زمانے میں ہی جمع اور مرتب ہو گیا تھا.»۔&amp;lt;ref&amp;gt;خوئی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، ص۲۵۰.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[آیت اللہ معرفت]] بھی رقمطراز ہیں: &lt;br /&gt;
::«قرآن کا موجودہ شکل میں جمع اور ترتیب ہونا ایک ہی وقت میں انجام نہیں پایا، بلکہ وقت گزرنے کے ساتھ ساتھ مختلف افراد اور گروہوں کے ذریعہ پایہ تکمیل تک پہونچا ہے۔ سورتوں کی ترتیب، نظم اور آیات کی تعداد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی زندگی ہی میں اور آپ کے حکم سے انجام پائی، اور یہ توقیفی امر ہے، جسے تعبداً قبول کرنا چاہیے.».&amp;lt;ref&amp;gt;نگاه کنید به معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص۱۱۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
آیت الله معرفت نیز می‌گوید: «جمع و تألیف قرآن به شکل کنونی در یک زمان صورت نگرفته، بلکه به مرور زمان و به دست افراد و گروه‌های مختلف انجام شده است. ترتیب، نظم و عدد آیات در هر سوره در زمان حیات پیامبر اکرم(ص) و با دستور آن بزرگوار انجام شده و توقیفی است و باید آن را تعبداً پذیرفت».&amp;lt;ref&amp;gt;نگاه کنید به معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، ص۱۱۹.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== امام علی علیہ السلام کو جمع آوری شدہ قرآن کریم کی ترتیب و تدوین کا کام سونپا گیا ==&lt;br /&gt;
{{اصلی|قرآن کے مرتب امام علی علیہ السلام}}&lt;br /&gt;
پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی زندگی ہی میں اور آپ کے حکم سے قرآن کریم [[کاتبان وحی]] کے ذریعہ مختلف اشیاء پر لکھا گیا تھا، اس کے بعد پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی سفارش پر حضرت علی علیہ السلام نے ترتیب و تدوین کی ذمہ داری قبول فرمائی۔ [[امام صادق علیہ السلام]] فرماتے ہیں: کہ پیغمبر صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے حضرت علی علیہ السلام سے فرمایا: {{متن عربی|يَا عَلِيُّ الْقُرْآنُ خَلْفَ‌ فِرَاشِي‌ فِي الصُّحُفِ وَ الْقَرَاطِيسِ فَخُذُوهُ وَ اجْمَعُوهُ وَ لَا تُضَيِّعُوهُ كَمَا ضَيَّعَتِ الْيَهُودُ التَّوْرَاةَ.|ترجمه=اے علی! یہ قرآن میرے بستر کے پیچھے صحیفوں اور کاغذوں کے درمیان رکھا ہوا ہے، اسے جمع کرو اور اسے اس طرح ضائع مت ہونے دو جس طرح یہودیوں نے تورات کو ضائع کر دیا۔}}.&amp;lt;ref&amp;gt;مجللسی، محمد باقر، بحارالانوار، ج۸۹، ص۴۸.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== حوالہ جات ==&lt;br /&gt;
{{پانویس|۲}}&lt;br /&gt;
{{تدوین قرآن}}&lt;br /&gt;
{{شاخه&lt;br /&gt;
| شاخه اصلی = علوم و معارف قرآن&lt;br /&gt;
| شاخه فرعی۱ = تدوین قرآن&lt;br /&gt;
| شاخه فرعی۲ =&lt;br /&gt;
| شاخه فرعی۳ =&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{تکمیل مقاله&lt;br /&gt;
 | شناسه = شد&lt;br /&gt;
 | تیترها = شد&lt;br /&gt;
 | ویرایش = شد&lt;br /&gt;
 | لینک‌دهی = شد&lt;br /&gt;
 | ناوبری = شد&lt;br /&gt;
 | نمایه =شد&lt;br /&gt;
 | تغییر مسیر = شد&lt;br /&gt;
 | ارجاعات =&lt;br /&gt;
 | بازبینی نویسنده = &lt;br /&gt;
 | بازبینی =&lt;br /&gt;
 | تکمیل =&lt;br /&gt;
 | اولویت = ب&lt;br /&gt;
 | کیفیت = ب&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{پایان متن}}&lt;br /&gt;
[[fa:نگهداری از قرآن در عصر پیامبر(ص)]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Ejazhmusavi</name></author>
	</entry>
</feed>